Στις 16 Νοεμβρίου 2010 η UNESCO ενέγραψε τη Μεσογειακή Διατροφή στον Αντιπροσωπευτικό Κατάλογο της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ανθρωπότητας. Ανάμεσα στις κοινότητες που ορίστηκαν ως «εμβληματικές», δηλαδή ως σύμβολα αυτού του τρόπου διατροφής και ζωής, βρέθηκε η Κορώνη της Μεσσηνίας, μαζί με το Cilento της Ιταλίας, τη Soria της Ισπανίας και το Chefchaouen του Μαρόκου. Ήταν η πρώτη φορά που η Ελλάδα ενέγραφε στοιχείο στον παγκόσμιο κατάλογο άυλης κληρονομιάς.
Η επιλογή δεν προέκυψε τυχαία. Ο Δήμος Πύλου-Νέστορος, στον οποίο υπάγεται σήμερα η Κορώνη, και το Μανιατάκειο Ίδρυμα είχαν στηρίξει την υποψηφιότητα από τα προπαρασκευαστικά της στάδια το 2008 και το 2009, όταν τέσσερις χώρες, Ελλάδα, Ισπανία, Ιταλία και Μαρόκο, κατέθεσαν κοινό φάκελο στην UNESCO για να αναδείξουν την πολιτισμική αξία της μεσογειακής διατροφικής παράδοσης. Η αναγνώριση διευρύνθηκε αργότερα, τον Δεκέμβριο του 2013, με την προσθήκη κοινοτήτων από την Κροατία, την Κύπρο και την Πορτογαλία.
Η σύγχυση με τη Μελέτη των Επτά Χωρών
Στη δημόσια συζήτηση, ο όρος «Μεσογειακή Διατροφή» συνδέεται σχεδόν αυτόματα με την Κρήτη. Η σύνδεση αυτή έχει συγκεκριμένη προέλευση: τη δεκαετία του 1960 ο Αμερικανός φυσιολόγος Άνσελ Κις ξεκίνησε τη Μελέτη των Επτά Χωρών, μία από τις μεγαλύτερες επιδημιολογικές έρευνες της εποχής, με δείγμα άνω των 12.000 ανδρών σε Ιταλία, πρώην Γιουγκοσλαβία, Ελλάδα, Ολλανδία, Φινλανδία, Ιαπωνία και Ηνωμένες Πολιτείες. Στην Ελλάδα, οι ερευνητές σχημάτισαν δύο ομάδες δείγματος, στην Κρήτη και στην Κέρκυρα, όχι στη Μεσσηνία.
Η Κρήτη κατέγραψε τη χαμηλότερη επίπτωση στεφανιαίας νόσου ανάμεσα σε όλες τις ομάδες της μελέτης, ένα εύρημα που έγινε αναφορά σε εκατοντάδες μεταγενέστερες επιστημονικές δημοσιεύσεις και καθιέρωσε το νησί ως το σύμβολο της υγιεινής μεσογειακής διατροφής στη δημόσια αντίληψη. Η Κορώνη και η ευρύτερη Μεσσηνία δεν συμμετείχαν στη συγκεκριμένη έρευνα, κάτι που εξηγεί γιατί η φήμη της περιοχής παρέμεινε περιορισμένη σε σχέση με την επίσημη θεσμική της αναγνώριση δεκαετίες αργότερα.
Ένα μικρό λιμάνι, μια παγκόσμια αναγνώριση
Η αναγνώριση της UNESCO δεν στηρίζεται σε επιδημιολογικά δεδομένα, αλλά σε πολιτισμική τεκμηρίωση. Ο φάκελος της υποψηφιότητας περιέγραφε τη Μεσογειακή Διατροφή ως κοινωνική πρακτική, ως σύνολο γνώσεων, δεξιοτήτων και παραδόσεων που μεταδίδονται από γενιά σε γενιά, με έμφαση στην κοινωνικότητα γύρω από το τραπέζι και στη σχέση της κοινότητας με τη γη και τη θάλασσα. Η επιλογή μιας εμβληματικής κοινότητας σε κάθε συμμετέχουσα χώρα λειτουργεί συμβολικά, ως ζωντανό παράδειγμα αυτής της πρακτικής, όχι ως επιστημονικό δείγμα προς μελέτη.
Στην Κορώνη, η παράδοση αυτή εκφράζεται μέσα από το ελαιόλαδο, τα όσπρια, τα λαχανικά εποχής, το ψωμί και τα προϊόντα μιας περιοχής που εντάσσεται διοικητικά στον Δήμο Πύλου-Νέστορος, ο οποίος διοργανώνει από τότε το Φεστιβάλ Μεσογειακής Διατροφής της Κορώνης σε συνεργασία με το Μανιατάκειο Ίδρυμα, με ομιλίες, εκθέσεις και παρουσιάσεις τοπικών γεύσεων. Το 2021, με πρωτοβουλία του ίδιου ιδρύματος, η Ελλάδα ανέλαβε για ένα έτος τον ρόλο του συντονιστή των κοινών δράσεων του διεθνούς δικτύου των τεσσάρων αρχικών χωρών και των εμβληματικών τους κοινοτήτων.
Δύο διαφορετικές ιστορίες κάτω από τον ίδιο όρο
Η παράλληλη ύπαρξη δύο ελληνικών σημείων αναφοράς, της Κρήτης ως επιστημονικού δείγματος και της Κορώνης ως θεσμικά αναγνωρισμένης εμβληματικής κοινότητας, δεν αναιρεί καμία από τις δύο ιστορίες. Απλώς αφορούν διαφορετικά πράγματα: η μία βασίζεται σε δεδομένα θνησιμότητας και διατροφικών καταγραφών από τη δεκαετία του 1960, η άλλη σε μια απόφαση διεθνούς οργανισμού για την πολιτισμική διαφύλαξη μιας παράδοσης. Το γεγονός ότι η δεύτερη παραμένει λιγότερο γνωστή δεν οφείλεται σε έλλειψη τεκμηρίωσης, αλλά στο ότι η Κρήτη προηγήθηκε κατά δεκαετίες στη διεθνή επιστημονική βιβλιογραφία και εδραιώθηκε πρώτη στη δημόσια αντίληψη.
Για τη Μεσσηνία και την ευρύτερη Πελοπόννησο, η αναγνώριση της Κορώνης παραμένει ένα από τα λίγα σημεία όπου η περιοχή φέρει επίσημη, τεκμηριωμένη θέση σε έναν παγκόσμιο θεσμικό κατάλογο, ανεξάρτητα από το πόσο διαδεδομένη είναι η πληροφορία αυτή εκτός των ορίων της.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου