Η ελιά, το ιερό δέντρο της Μεσογείου και ραχοκοκαλιά της αγροτικής οικονομίας για δεκάδες χώρες, βρίσκεται πλέον αντιμέτωπη με τη μεγαλύτερη πρόκληση της ιστορίας της: την κλιματική αλλαγή. Μια νέα, εκτενής επιστημονική μελέτη έρχεται να επιβεβαιώσει τους φόβους των παραγωγών, δείχνοντας ότι ο τρόπος, αλλά και οι περιοχές που γνωρίζαμε μέχρι σήμερα για την ελαιοκαλλιέργεια, αναμένεται να αλλάξουν ριζικά τις επόμενες δεκαετίες.
Με τους ελαιώνες να καλύπτουν παγκοσμίως σχεδόν 11,5 εκατομμύρια εκτάρια, η Ευρωπαϊκή Ένωση κρατά τα ηνία κατέχοντας το εντυπωσιακό 48,3% αυτής της έκτασης. Ωστόσο, αυτή η κυριαρχία απειλείται άμεσα από τα νέα κλιματικά δεδομένα.
Ο καθοριστικός ρόλος του κλίματος στην παραγωγή ελαιολάδου
Για να αποδώσει καρπούς ένα ελαιόδεντρο και να παραγάγει υψηλής ποιότητας ελαιόλαδο, εξαρτάται από μια ευαίσθητη ισορροπία της φύσης. Οι βροχοπτώσεις και η θερμοκρασία είναι οι απόλυτοι ρυθμιστές.
Σύμφωνα με τους ειδικούς, οι ελάχιστες θερμοκρασίες (οι νυχτερινές) παίζουν κρίσιμο ρόλο στις φυσιολογικές λειτουργίες του φυτού, ενώ ο κίνδυνος του παγετού μπορεί να αποβεί μοιραίος. Την ίδια στιγμή, στην ημι-άνυδρη λεκάνη της Μεσογείου, η σταθερή διαθεσιμότητα νερού είναι το «κλειδί» για τη σωστή φαινολογική ανάπτυξη και, φυσικά, την τελική παραγωγικότητα.
Η ζέστη και η δίψα των ελαιώνων
Οι προβλέψεις της μελέτης περιγράφουν ένα μέλλον γεμάτο προκλήσεις για τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην ελαιοκαλλιέργεια.
Οι παραγωγοί θα κληθούν να αντιμετωπίσουν αισθητή αύξηση της μέσης θερμοκρασίας, δραματικές αλλαγές στα πρότυπα των βροχοπτώσεων και εντονότερη έλλειψη νερού, που θα εκτοξεύσει τις ανάγκες για τεχνητή άρδευση.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι οι νυχτερινές θερμοκρασίες αυξάνονται με ταχύτερο ρυθμό από τις ημερήσιες. Αυτό το φαινόμενο διαταράσσει σοβαρά τον κύκλο του δέντρου, χτυπώντας τον πυρήνα της παραγωγής: την ανθοφορία και την καρποφορία.
Το χρονοδιάγραμμα της κρίσης
Για να καταλήξουν στα συμπεράσματά τους, οι επιστήμονες αξιοποίησαν προηγμένα κλιματικά μοντέλα (10 τον αριθμό) και βασίστηκαν σε δύο σενάρια εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου (τα RCP 4.5 και RCP 8.5 της IPCC). Ως βαρόμετρο χρησιμοποίησαν δύο δείκτες: τον δείκτη ξηρασίας (DI) και τον δείκτη δροσερών νυχτών (CI).
Τα ευρήματα για το μέλλον της παραγωγής ελαιολάδου διαμορφώνουν ένα σαφές χρονοδιάγραμμα:
- Κοντινό μέλλον (2006–2035): Η κατάσταση παραμένει σχετικά σταθερή, με τις περισσότερες παραδοσιακές περιοχές να παραμένουν κατάλληλες για καλλιέργεια.
- Μέσα του αιώνα (2036–2065): Η αλλαγή κάνει την εμφάνισή της. Το 67% των περιοχών διατηρεί εύκρατο κλίμα, όμως ένα διόλου ευκαταφρόνητο 18% περνάει στην κατηγορία του «πολύ ξηρού».
- Τέλος του αιώνα (2066–2095): Εδώ εντοπίζεται ο μεγαλύτερος κίνδυνος. Ένα τεράστιο ποσοστό παραδοσιακών εκτάσεων (από 34% έως και 60%) θα μετατραπεί σε θερμό και πολύ ξηρό περιβάλλον, με τον δείκτη ξηρασίας να αγγίζει σε ακραίες περιπτώσεις το 72%.
Μονόδρομος η προσαρμογή
Η επόμενη μέρα για τον αγροτικό κόσμο δεν επιτρέπει αδράνεια. Όπως επισημαίνουν οι ερευνητές, για να μην καταρρεύσει η παραγωγή ελαιολάδου, η βιομηχανία θα πρέπει να αναδιαρθρωθεί.
Αυτό πρακτικά σημαίνει δύο πράγματα: Πρώτον, την πιθανή μετατόπιση των καλλιεργειών σε νέες περιοχές που στο παρελθόν θεωρούνταν ακατάλληλες λόγω ψύχους. Δεύτερον, και κυριότερον, τη στροφή σε νέες ποικιλίες ελιάς, γενετικά πιο ανθεκτικές στο θερμικό στρες και την παρατεταμένη ξηρασία. Η προσαρμοστικότητα δεν είναι πλέον επιλογή, αλλά προϋπόθεση επιβίωσης για τον «πράσινο χρυσό» της Μεσογείου.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου